Samenvatting:Juhan Liiv is een worstelende dichter en onwaarschijnlijke detective in Estland, het "Wilde Westen" van het afbrokkelende tsaristische rijk in de jaren 1890. Juhan vecht tegen de misdaad en zijn eigen innerlijke demonen. Hij wordt voor gek verklaard en als krankzinnig beschouwd. Maar door op te komen voor rechtvaardigheid en waarheid, blijkt hij uiteindelijk de meest rationele van allemaal te zijn. In de film moet hij verschillende gruwelijke moordzaken oplossen, waarbij volgens de getuigen de duivel zelf betrokken is.
De film:
Op
Prime Video is de Estlandse film
Vari te zien. De Nederlandse titel is
Schaduw. De hoofdrolspeler in de film is de Estse dichter Juhan Liiv (30 april 1864 - 1 december 1913). Volgens
Wikipedia groeide hij op in een arm, religieus gezin en zijn poëzie en verhalen werden beïnvloed door zijn mentale ziekte, armoede en gebrek aan menselijke verbondenheid. Zijn meest beroemde werk is het donkere en sombere korte verhaal
Vari (
De Schaduw). Liiv, die leed aan schizofrenie, heeft zijn hele leven gestreden met geestesziekte. Zijn poëzie kenmerkt zich door een gevoel van somberheid, maar er zijn ook gedichten waarin hij de natuur en zijn liefde voor Estland, zijn vaderland, beschrijft. Meer informatie over de dichter is te vinden in het
Juhan Liiv museum. Op
Moviemeter staat een recensie die wat meer informatie geeft over de film. In 2024 werd de 160e geboortedag van Juhan Liiv gevierd en dat het 130 jaar geleden was dat het verhaal
Vari voor het eerst werd gepubliceerd. De film
Vari is om die reden gemaakt maar is wel fictief en draait om het oplossen van een misdaad vanwege een gevonden pot met vreemd geld. Het verhaal speelt zich af in 1890 in Estland. Juhan is ontsnapt uit een inrichting en is teruggegaan naar zijn geboorteplaats. Hij zat in de inrichting vanwege zijn waanbeelden. Zoals eerder geschreven leed Juhan zelf aan schizofrenie en verbleef toen zo'n tien jaar in het ziekenhuis en verzorgingstehuis. Op het moment dat Juhan terug is vind er een moord plaats en Juhan helpt de lokale veldwachter met het oplossen van de misdaad. In 1890 viel Estland onder het Russische Rijk waar keizer
Alexander III een streng russificatiebeleid voerde.
Conclusie:
Ik had nog nooit van Juhan Liiv gehoord maar dat is logisch omdat ik niet veel weet van Estland. De film geeft wat meer inzicht in de schrijver en de tijd waarin hij leefde. Zijn teksten zijn regelmatig in de film te horen en het verhaal is nog spannend ook. Het leven van Juhan Liiv (hij is 49 jaar geworden) is op zich al een boeiend verhaal. Hieronder zijn verhaal zoals die op de website van het
Ests literatuurcentrum staat:
Liiv werd in 1864 geboren aan de oever van het Peipusmeer in een arm boerengezin en genoot een onregelmatige opvoeding. De natuurlijke omgeving van zijn geboorteplaats, met het Peipusmeer dat altijd aan de horizon glinstert, is een van de meest gevoelsvolle en intieme thema's die in Liivs poëzie worden beschreven.
Juhan Liiv werkte eerst als leraar en vervolgens als redacteur bij verschillende Eststalige kranten in Tallinn, Tartu en Viljandi. Daar schreef hij niet alleen artikelen, maar vertaalde hij ook poëzie (Goethe, Schiller, Petőfi, Lermontov) en proza (Walter Scott, JF Cooper, Wilkie Collins) naar het Ests (via het Duits).
Liivs eerste gepubliceerde gedicht verscheen in 1885 en zijn eerste verhaal in 1888. De jonge schrijver werd kort na de publicatie van Vari in Tartu in 1894 ziek, waarschijnlijk schizofrenie, en bracht bijna tien jaar door in een ziekenhuis en vervolgens in een verzorgingstehuis; men dacht dat hij overleden was. Liivs relatie met zijn muze en verloofde Liisa Golding liep stuk tegelijk met zijn ziekte; zijn brieven aan haar zijn eveneens in boekvorm uitgegeven.
Teruggekeerd naar Tartu voor behandeling, ontmoette Liiv de leiders van de jonge dichtersbeweging "Noor-Eesti" (Jong-Estland), die hem opnieuw begonnen te publiceren en te ondersteunen. Liivs geestelijke toestand verslechterde soms, maar dat stelde hem telkens weer in staat zich aan zijn schrijven te wijden.
Liiv maakte de publicatie van een verzameling van zijn vroegere werken (1904) en zijn eerste bundels met gedichten en miniaturen (beide 1909) nog mee. Hij stierf aan tuberculose op de boerderij van zijn familie. De ziekte was verergerd nadat de dichter – die zichzelf in een vlaag van ziekte als troonopvolger van Polen beschouwde – uit een trein was gezet omdat hij zonder kaartje reisde en bijna bevroor toen hij te voet door de bossen en moerassen trok.
De verzamelde werken van Liiv werden gepubliceerd tussen 1921 en 1935. Zijn directe en indirecte invloed op de ontwikkeling van de Estse poëzie is ongetwijfeld onmetelijk en is tot op de dag van vandaag merkbaar. Liiv zelf werd beïnvloed door zijn favoriete dichter Heinrich Heine, hoewel de visionaire, authentieke en directe aard van zijn eigen gedichten uniek zijn. De zeldzame suggestieve kracht en het muzikale ritme van zijn werk zijn gewijd aan het beschrijven in poëtische woorden van één land – het vaderland van de dichter. In zijn poëzie voorspelde Liiv profetisch de geboorte van de Estse vrijheid.In 1975 is van zijn verhaal ook een
documentaire gemaakt. In dit
artikel van Cineuropa is een interview met de regisseur Jaak Kilmi te zien over de film. Op
Youtube is het
Vari verhaal te horen in het Ests.
In de aftiteling is het nummer
Tule, öö pimedus te horen van de Estlandse band
Pime. De tekst van het nummer is
hier te lezen en is geschreven door Juhan Liiv. Hieronder het Facebook bericht van de band dat ze het nummer tien jaar geleden hebben uitgebracht:
Het was even zoeken naar het nummer maar toch gevonden:
