Film details:
Titel: Hur gör man för att rädda ett folk? / What Measures to Save a People?
Jaar: 2015
Regisseur: Maja Hagerman
Verhaal: Maja Hagerman
Duur: 59 minuten
IMDB: 4,7
De film:
Zo'n twee weken geleden kreeg ik een mail van Zweden Reisinfo met onder andere een link naar het artikel De Sami in Zweden. Dat vind ik altijd interessant om te lezen en had ook een reactie geplaatst met daarin een link naar mijn post over het boek Lapponensis van Michiel Brouwer. Mijn reactie onder het artikel is verwijderd. Geen idee waarom maar zal wel met de link te maken hebben. Ik heb de Lapponensis post nog eens doorgelezen en daarin noemde ik de film over Herman Lundborg gemaakt door Maja Hagerman met de titel What Measures to Save a People? A film about Herman Lundborg, head of the Swedish State Institute for Race Biology. Die film wou ik altijd nog een keer bekijken maar het was er nooit van gekomen. De link naar de film op de Vimeo website doet het niet meer en is dus niet meer te huren. Via haar website een mail naar Maja Hagerman gestuurd of de film nog ergens te verkrijgen is en zowaar kreeg ik een antwoord met een link naar de film en het bijbehorende wachtwoord die een week geldig zou zijn. Helemaal geweldig en hopelijk kom ik dan wat meer te weten over rasbioloog Herman Lundborg.
Dat was inderdaad het geval. De documentaire geeft inzicht hoe het in die tijd eraan toe ging. Hoe kon Herman Lundborg zoveel Sami mensen opmeten en fotograferen? En daarnaast ook nog naaktfoto's maken. Het was dus zo dat een Sami vrouw de assistent van Herman Lundborg werd. De dokter en geestelijke, die toen veel aanzien hadden, werden ook ingeschakeld. Men wist niet waar het voor was en men had eigenlijk geen keuze. Later werd Herman Lundborg door een andere Sami vrouw, Maria Kristina (Maja) Holste, geholpen die later zijn tweede vrouw werd en een zoon met haar had voordat ze trouwden. Dit terwijl Herman Lundborg bang was voor de dreiging van raciale vermenging.
Het archief van het Zweedse Staatsinstituut voor Rassenbiologie wordt nog steeds bewaard in Uppsala, in de Universiteitsbibliotheek Carolina Rediviva in 105 fotoalbums met meer dan 12000 foto's. Hieronder een foto van een aantal mappen:
Er werd vrij veel gemeten en genoteerd. Hieronder een foto en een meting afkomstig uit de documentaire:
Er komen redelijk wat mensen aan het woord in de documentaire. Ik heb ze hieronder opgesomd:
- Karl-Henrik Gustavson: Professor of medical genetics.
- Jeanette Backman: Former secretary.
- Gunnar Broberg: Professor of history of ideas.
- Sigrid Sagka Stångberg: een prominente Zweedse en Zuid-Samische activiste, politica en cultuurbewaardster.
- Stefan Mikaelsson: head of Sami parliament.
- Curt Persson: a Swedish historian, researcher, writer, and former director of the Norrbottens Museum.
- Margareta Huuva Stenberg.
- Katarina Pirak Sikku.
- Elsa Katarina Teilus (1921–2013) was a Sami woman from the Udtja Sami community (sameby) in Norrbotten, Sweden. As a child, she attended a nomad school where she was subjected to racial-biological measurements. Elsa heeft de metingen daadwerkelijk meegemaakt. Hieronder is een afbeelding te zien uit de documentaire en daaronder de foto, waar ze op staat, toen de metingen plaatsvonden.
Elin Teilus heeft een joik over Elsa gemaakt. Deze is te beluisteren op Soundcloud. Op Vimeo is haar verhaal te zien. Ze wordt ook nog genoemd in het boek Nâr jag var atta àr lâmnade jag mitt hem och jag har annu inte kommit tillbaka.
- Anna en Edit Sunna.
- Olof Tomas Svonni (1927–2020).
- Dora Isaksson.
In de documentaire is muziek te horen. Welke is te zien in de aftiteling die ik hieronder heb opgenomen en tevens welke archieven er geraadpleegd zijn:
Het Svenska Folktyper boek van Herman Lundborg is te vinden op de Alvin website.
Meer informatie die ik kon vinden:
- Herman Lundborg and Germany. Raciale biologie van Herman Lundborg schuurde dicht tegen de nazi-ideologie van Duitsland aan en Lundborg had in 1910 contacten met invloedrijke Duitsers.
- How the Sami were affected by research in “racial biology”.
- Sámi for life.
- Svensk raskunskap.
- Svensk raskunskap PDF bestand.
- 100 years in the shadow of the Institute for Racial Biology.
- En skamfylld men levande svensk historia.
Conclusie:
Een bijzondere documentaire die veel inzicht geeft in de periode dat de Sami's opgemeten en gefotografeerd werden. Dan heb ik het nog niet gehad over de schedels en botten die uit de graven van de Sami begraafplaatsen zijn gestolen. Zoals in de publicatie Lapponensis al stond zijn de schedels en botten ook opgeslagen in Uppsala. Dit wordt behandeld in de documentaire. De Statens institut för rasbiologi in Uppsala is een bijzondere periode van Zweden geweest. Zo'n honderd jaar later kijk je er toch heel anders naar. Het was wel apart om te horen dat de nakomelingen het archief toch kunnen waarderen vanwege de informatie.
