Beren koken - Mikael Niemi

Boek details:
Auteur: Mikael Niemi
Titel: Beren koken
Oorspronkelijke titel: Koka björn
Vertaling: Geri de Boer
Verschijningsdatum: 2019
Bladzijde: 448
Uitgeverij: Atlas Contact
ISBN: 9789025453220

Flaptekst:
‘Beren koken’ van Mikael Niemi speelt zich af in het uiterste noorden van Zweden in 1852. De religieuze beweging van dominee Lars Levi Læstadius vindt ongekend veel weerklank bij de inwoners. Dan verdwijnt er in de dichte bossen een veehoedster. De mensen gaan op jacht naar de vleesetende beer waarvan ze denken dat die er rondwaart. De dominee vreest echter dat er een veel ergere moordenaar aan het werk is. Met hulp van zijn ‘adoptiefzoon’ Jussi vindt hij sporen van het kwaad dat steeds dichterbij komt en algauw zijn hele beweging dreigt te vernietigen.

Het boek:

Het boek heb ik een aantal jaren geleden gelezen maar er geen blogpost van gemaakt. Men heeft een serie van het boek gemaakt en deze is sinds 15 oktober 2025 te zien op Disney+. De serie heb ik nog niet gezien maar het leek mij wel leuk om alsnog de blogpost over het boek te publiceren. Ik kwam het boek een paar jaar geleden toevallig tegen op de bibliotheek website. Het verhaal speelde zich af in Lapland en dan heb ik direct interesse. Een van de hoofdrolspelers in het verhaal is dominee Lars Levi Læstadius. Vanwege mijn interesse in de Sami is dit een bekende naam. Ik wil nog altijd een keer het boek Fragments of Lappish Mythology lezen. Dat boek heb ik in het verleden aangeschaft via Dalva Lamminmäki. Het verhaal van Beren koken speelt zich af in het dorpje Kengis en bestaat uit vier delen. Het is het jaar 1852 en het verhaal wordt verteld vanuit Johan ‘Jussi’ Sieppinen. Hij is een Sami jongen die weggelopen is van zijn moeder en zusje en opgenomen is in het gezin van Lars Levi Læstadius. Lars Levi ziet hem als de zoon die overleden is en ze trekken samen veel op. Op een gegeven moment wordt veehoedster Hilda Fredriksdotter Alatalo vermist en ontpopt Lars Levi zich als een Sherlock Holmes met Jussi als assistent. De verdwijning en andere zaken die hier mee te maken hebben is de rode draad in het verhaal. Daaromheen wordt het leven van Lars Levi en zijn beweging beschreven. Welke invloed alcohol had in die tijd en hoe de Sami onderdrukt werden.

Conclusie:

Een geweldig verhaal waarin fictie en werkelijkheid door elkaar lopen. De onderzoekstechnieken van Lars Levi zijn geweldig om te lezen. Dat heeft Mikael Niemi perfect in het verhaal verweven. De geschiedenis van de Sami ten tijde van Lars Levi Læstadius zijn ook goed beschreven. Ik heb weer veel geleerd van hoe het er in die tijd aan toe ging in Lapland. In de wetenswaardigheden heb ik geprobeerd om meer informatie over de werkelijkheid te vinden. Mikael Niemi is geboren in Pajala en dat is de plaats waar het verhaal zich voornamelijk plaatsvindt. Het is ook de plaats waar Lars Levi Læstadius dominee is geweest. 

Het grootste voordeel van dat de blogpost nu pas uitkomt is dat Klaas-Jan de Boer in 2023 en 2025 twee documenten heeft uitgebracht voor Stichting de Gihonbron te Middelburg die over de kerkgeschiedenis gaan. Het eerste document uit 2023 heet 'De kerkgeschiedenis van Noorwegen, Lapland en Spitsbergen' en het tweede document uit 2025 heet 'Het leven en werk van Lars Levi Læstadius en de (West)Laestadianen'. Daarnaast ben ik erg benieuwd hoe de serie is. De precieze afloop weet ik niet meer dus dat zal weer een verrassing worden.

Wetenswaardigheden:

• Brita Kajsa, de vrouw van Lars Levi.
• Rokende boomzwam die ze branden tegen de zwermen muggen.
• Carex laestadii, plant die naar Lars Levi Læstadius is genoemd.
• Bisschop Juell.
• Dominee Andreas Qvale.
• De kerk van Skjervøy.
• Aslak Haetta, Ole Somby, Rasmus Spein, Elen Skum en een paar anderen waren bij de dienst van Qvale toen de orderverstoorders eruit gezet werden. Qvale was een tegenstander van de opwekking. Bij het zoeken naar informatie over Elen Skum was ik wel benieuwd hoe ze eruit zag. Op zoek naar een foto van haar kwam ik deze foto op Facebook tegen. Het blijkt dat er van Elen Skum geen enkele foto is maar wel van haar zus Anna Skum.
• Liikutuksia, in vervoering.
• Nils Stockfleth. Nieuwe voorganger Kautokeino.
• Lars Johan Bucht. Nieuwe drost Kautokeino.
• De meest mensen gedragen zich als rendieren. Ze willen samen optrekken met anderen, zich in een kudde voortbewegen. Als er één rendierkoe begint te grommen, doen de andere dat ook. Als één ruin een waarschuwingskreet geeft, beginnen ze allemaal te rennen, ook al zien ze zelf geen gevaar. Het rendier wordt geleid door zijn angst. Zijn vijanden zijn de veelvraat, de wolf, de beer en de lynx. De mens is ook bang; zo is hij ooit door de Heer geschapen.
• Bisschop Israel Bergman van Härnösand.
• 1717, dominee Johannes Tornberg door Russische kozakken doodgeslagen.
• Löyly, de opgieting.
• Vihta, saunagarde van berkentakjes.
• Poronmaanjänkkä, onder aan de berg de Jupukka.
• Juhani en Pekka Raattamaa en predikant Per Nutti.
• 1848, Antin Pieti en Mattis Siikavuopio. Verkondigden de opwekking onder de Noorse Samen.
• Vissers Storfjord, Mons Monsen en Hans Heiskala.
• Klenäter, in olie gebakken lekkernijen met een gat in het midden. Het recept schijnt nog uit het huishouden van Gustav Vasa te komen.
• Milla Clementsdotter. 
• Daguerreotypie.
• Fredrik Waldemar Hvoslef.
• Beargalat. Duivel.
• Toen Karsuando de standplaats van Levi was, heeft hij wel hoge heren hulp geboden bij het aanschaffen van lappenschedels. Op een oude begraafplaats in Markkina lijken opgegraven en de lappenschedels meegenomen voor onderzoek. Geen idee of dit op waarheid berust. Op internet kon ik hier niets over vinden. Natuurlijk is het wel waar dat lappenschedels werden gebruikt voor onderzoek. De publicatie Lapponensis van Michiel Brouwer laat dit duidelijk zien.
• In hoofdstuk zestig is Levi tweeënvijftig jaar.
• Het boek Het gezondheidsleerboek voor de gewone man van Carl Nordblad wordt genoemd. Op internet kon ik het boek niet vinden.
• 8 november 1852. Opstand van de Samen in Kautokeino. In 2012 heb ik de film Kautokeino-opprøret gezien die daarover ging.
• Epiloog. Læstadius is tijdens zijn leven een paar keer geportretteerd. Een olieverfschilderij van François-Auguste Biard en een houtskooltekening van de Franse kunstenaar Charles Giraud. In Pajala in 2016 is een glasplaat gevonden met een donker geklede man gezeten voor de kerk van Kengis. Die kon ik niet vinden.
• De autobiografie van Lars Levi Laestadius, Mu eallin (1890), is een van de weinige documenten die hij naliet en is een grote inspiratiebron geweest voor deze roman. 

Wetenswaardigheden Mikael Niemi:

• Interview Freemagazine
• Eelkje Tuma is de vrouw van Mikael Niemi. Ze komt uit Friesland.

Lars Levi Laestadius:

• Reformatorisch Dagblad
• Digibron: Lars Levi Laestadius, apostel van de Sami
• Digibron: Lars Levi Laestadius De apostel van Lapland
• Lars Levi Laestadius (1800-1861)

Recensies:

- Boekmeter

- Play Watch Read

- VN

- Chicklit

- Alles over boeken en schrijvers

- Hebban

- Lizzy's Literary life

- Bookmunch

- Het Parool

- Göteborgs-Posten

- To the ends of the word....

- Expressen

- Tanzschrift

Stöld

Filmdetails:
Titel: Stöld
Jaar: 2024
Regisseur: Elle Márjá Eira

Verhaal: Peter Birro en Ann-Helen Laestadius
Acteurs: Martin Wallström, Dakota Trancher Williams, Elin Oskal
Duur: 105 minuten
IMDB cijfer: 5,6

Samenvatting:
Een jonge vrouw uit de Sámi-gemeenschap in Zweden spoort een moordenaar op om een persoonlijke rekening te vereffenen in dit drama dat geïnspireerd is op ware gebeurtenissen.

De film:

Op Netflix is sinds kort de film Stöld / Stolen te zien. De film is gebaseerd op het boek Slechts een diefstal van Ann-Helén Laestadius. Over het boek was ik best wel enthousiast. De verwachting voor de film was eigenlijk hetzelfde toen ik hoorde dat Elle Márjá Eira de film ging regisseren. Sinds de blogpost over haar in februari 2014 ben ik fan. De flaptekst van het boek kan ook voor de film gebruikt worden. De film volgt namelijk het verhaal in het boek. Natuurlijk niet zo gedetailleerd als in het boek omdat de film nog geen twee uur duurt en het onmogelijk is om alles in de film op te nemen. Elle Márjá Eira heeft wel geprobeerd om de belangrijkste onderdelen van het boek te benoemen. 

Voor het verhaal is het beste om de blogpost van het boek te lezen. 

Conclusie:

De film krijgt best wel kritiek. Het zou meer op een documentaire lijken, de personages zijn niet goed uitgediept, te voorspelbaar en zwartgallig. Ik had daar geen last van. Het is geen mooi verhaal en de problemen van de Sami worden goed weergegeven. Voor mij komt het niet zwartgallig of depressief over, waarschijnlijk omdat ik al redelijk lang met deze materie bezig ben geweest. We hebben de film samen met onze dochter gekeken en die vond het net een documentaire, zware kost en een uitzichtloze situatie. Wel apart om dat te horen. 

Nu de film zelf. Zoals eerder gezegd volgt de film het boek en dit zorgt voor een bijzondere belevenis. Het verhaal uit het boek komt in de film echt tot leven. Schitterende beelden van het landschap en nog mooiere beelden van de rendieren. Alleen om die reden is de film al interessant. Er wordt Samisch en Zweeds gesproken. De mishandeling van de rendieren wordt gelukkig niet zo erg als in het boek getoond hoewel de beelden in de film ook wel heftig zijn. De personages worden inderdaad niet goed uitgediept zoals in het boek maar dat is logisch met een film.

Vind je de Sami cultuur interessant dan is deze film en het boek een must have.

• Interview Ann-Helén Laestadius
• Interview Elle Márjá Eira
• Elle Márjá Eira over de film

Muziek:

Elle Márjá Eira zingt ook een aantal nummers maar die kon ik niet ergens online vinden.

Recensies:

- Filmtotaal
- De Lagarde

- Moviemeter
- Filmvandaag
- Cinema Express
- Heaven of Horror

Slechts een diefstal - Ann-Helén Laestadius

Boek details:
Auteur: Ann-Helén Laestadius
Titel: Slechts een diefstal
Oorspronkelijke titel: Stöld
Vertaling: Angélique de Kroon
Verschijningsdatum: 2022
Bladzijde: 448
Uitgeverij: Cargo
ISBN: 9789403151519

Samenvatting:

Voor de liefhebbers van Daar waar de rivierkreeften zingen en De vliegeraar: over een Sami-meisje dat leert te strijden voor haar afkomst en het leven waar ze recht op heeft.

Ten noorden van de poolcirkel biedt de zon slechts een paar uur per dag een bleek licht voordat het landschap weer in duisternis wordt gehuld. Elsa is negen jaar oud en de dochter van een Samische rendierherder. Wanneer ze op een ochtend in haar eentje naar de rendieren skiet, is ze getuige van de moord op Nastegallu, een van de rendierkalveren. Ze wordt gedwongen te zwijgen, maar draagt het donkere geheim voor altijd met zich mee.

Tien jaar later vecht Elsa voor haar plek in de kleine gemeenschap. Ouderlingen verwachten dat de jonge vrouw haar plaats kent, maar Elsa wil meer uit haar leven halen. Terwijl om haar heen het racisme en de bedreigingen tegen de Sami escaleren, wordt Elsa het doelwit van de man die ooit haar rendier doodde.

Slechts een diefstal is een bijzondere en indringende roman over een jonge vrouw die haar plek zoekt in een samenleving die gevormd is door tradities en angst.

De auteur:

Ann-Helén Laestadius,  (geboren in 1971 te Jukkasjärvi) is een Zweedse Sami journalist en schrijver. Ze woont tegenwoordig in Solna bij Stockholm en werkt sinds 1990 als journalist. Ze heeft zelf geen rendierkudde en spreekt ook geen Samisch maar ze heeft onderzoek gedaan wat er leeft onder de Sami's met rendierkuddes. Om meer te weten te komen over Ann-Helén heb ik wat gedeeltes opgenomen uit dit interview:

"Het is voor mij belangrijk om te vertellen hoe de leefomstandigheden van de Sami zijn en wat de overheid met hen heeft gedaan. Op het eerste gezicht is Zweden een enorm omarmend en harmonieus land, maar feit is dat je een bevolkingsgroep hebt die je in die mate tekortschiet", zegt Ann-Helén Laestadius.

Haar eigen moeder heeft de mislukking aan den lijve ondervonden toen de Zweedse regering besloot dat Sami-kinderen niet naar reguliere scholen konden. Ze werden daarom weggestuurd naar speciale nomadische kostscholen. Hier werd alleen Zweeds gesproken, hoewel de 7-jarige moeder van Ann-Helén en veel van de andere kinderen alleen Sami spraken. Die ervaring hielp een hele generatie Sami vorm te geven.

"Het is altijd een groot verdriet voor mij geweest dat ik niet van jongs af aan Sami heb leren spreken, maar mijn moeder wilde niet het risico lopen dat ik in dezelfde situatie terecht zou komen als zijzelf, dus het was daarom belangrijk voor haar dat Zweeds mijn primaire taal was. Maar voor mij betekende het dat ik moeite had om me volledig geïntegreerd te voelen in de cultuur.", legt Ann-Helén uit.

Maar het is niet alleen cultuur dat de Sámi worden uitgedaagd. De regering heeft ook hun recht om rendierherders te zijn geregeld. Bepaalde gebieden zijn gewijd aan bepaalde families, zodat er geen plaats meer is voor de nomadische bevolking en voor degenen die zin hebben om rendierherders te worden. Daarnaast mogen mijnbouwbedrijven steeds vaker mijnen in de gebieden die de Sámi gebruiken voor hun rendieren.

Dit heeft ertoe geleid dat er minder ruimte is voor de rendierherders, maar ook minder ruimte voor de lokale jagers, die geen Sami zijn en nu niet meer de mogelijkheid hebben om te jagen zoals voorheen. Het draagt ​​ook in hoge mate bij aan het creëren van spanningen in lokale gemeenschappen, en er wordt steeds meer door buitenstaanders op de rendieren van de Sami gejaagd.

Ondanks meerdere politierapporten is het voor de politie bijna onmogelijk om de misdaden tegen de Sami's rendieren op te lossen. De jagers zijn zo goed en snel dat ze weg zijn voordat de politie arriveert, en laten zelden een spoor achter.

Het boek:

Slechts een diefstal is het eerste deel van een trilogie waarvan het tweede deel Straff onderussen in het Zweeds is verschenen. Slechts een diefstal bestaat uit drie delen. In het eerste deel is het Dálvi, winter 2008 en gaat over Elsa die negen jaar is, Ze heeft een broer Mattias die zeven jaar ouder is. Haar moeder Marika werd rivgu genoemd. Zo werd er met boze tongen gepraat over vrouwen die geen Sami waren. Haar moeder kwam uit de stad, Marika uit de stad. In de familie van Marika bevonden zich mensen die lang geleden zowel hun achternaam als hun oorsprong hadden afgezworen. De vader van Elsa heet Nils Johan en is rendierhouder. Elsa heeft een eigen rendier met de naam Nástegallu, Witvlekje. Elsa heeft een vriendinnetje Anna-Stina. Anna-Stina is de dochter van Hanna. Hanna heeft een broertje, Lasse. Lasse is een nakomertje en toen de ouders van Hanna en Lasse overleden was Hanna volwassen met een gezin en Lasse achttien jaar. Hanna heeft zich sindsdien ontfermt over Lasse als haar zoon. Lasse wordt dit jaar tweeentwintig en is vrienden met Mattias.

In het eerste deel staat de moord op Nástegallu centraal. Elsa is getuige van de moord op Nástegallu en ze wordt gedwongen te zwijgen. Dit geheim draagt ze voor altijd met zich mee. In het tweede deel Cakcadálvi - Herfstwinter is het 2018. Elsa is tien jaar ouder en ze is een Sami meisje geworden die voor zichzelf opkomt. Ze wil rendierhouder worden maar haar broer Mattias heeft het alleenrecht om hun vader op te volgen. Het derde deel heet Giddageassi - Voor zomer 2019. Hoe gaat Elsa om met het geheim uit 2008 en hoe loopt die verhaallijn af? 

Wetenswaardigheden:

• De hoofdstukken worden aangeduid met een nummer met daarachter de samische tekst voor het nummer. Bv 20 - Guoktelogi.
• Bealljebinnát: Stukjes bewaard oor die na het merken van de kalveren aan een pees draad werden bevestigd.
• Je mocht niet opscheppen over hoeveel kalveren je had gemerkt en daarom mocht bealljebinnát niet zichtbaar opgehangen worden.
• Holbin, het onderste deel van de kolt.
• Geroep van de rendieren, ruovgat.
• Suohpa, lasso.
• Sticker op de auto van Robert met de tekst “ Tegen de ratificatie van ILO 169”.
• De feesten bij de Sami zijn uitbundiger dan de feestjes van familie van moeders zijde. Veel dansen en kleding. Zie ook de film Ribadit - Pulling the belt. Een gedeelte van deze korte film is hier te zien.
• Rátkin, de rendierscheiding.
• Scheidingskraal rátkagárddis.
• Gunsttar. Iemand die bepaalde vermogens bezat. Elsa zou een gunsttar zijn.
• De rendieren waren biekka oapmi, eigendom van de wind.
• SANKS 
• Samidorp Girjás

Conclusie:

Het is even inkomen in het verhaal. Het eerste deel was wennen. Verderop in het verhaal gaat het beter en wordt het een verhaal die vlijmscherp aangeeft hoe de situatie wat betreft de Samen en de niet Sami bevolking er voor staat. Merendeel was bij mij al redelijk bekend en het is ook meermalen aan bod gekomen in de onderstaande blogposten:

• De film Sami Blood
• De film Ofelaš
• De serie Midnattssol
• De film Bonki
• De documentaire Aatsinki: The story of Arctic Cowboys
• Padjelanta – Anton Quintana
• A year in Lapland - Hugh Beach
• Wolf Winter - Cecilia Ekbäck
• Tillu en Kerlew – Megan Lindholm
• De laatste grens – Karin Anema
• Waar niemand is – Vendela Vida
• De trilogie Tussen de rendieren geboren – Lillian van Bael
• Veertig dagen zonder schaduw – Olivier Truc
• The Palace of the Snow Queen - Barbara Sjoholm
• Lapponia: Mennesker og reinsdyr - Dino Sassi
• Sami - José Vercoulen (Uit de serie AO - Actuele Onderwerpen)
• We stopped forgetting: Stories from Sámi Americans – Ellen Marie Jensen
• Stallo - Stefan Spjut
• Het land van de Samen – Annica Wennström
• De publicatie Lapponensis van Michiel Brouwer

Veel dingen uit het boek kwamen ook in de films voor die ik gezien heb op Sapmifilm. Wil je meer weten over de geschiedenis van de Samen dan is deze blogpost van Sommarmorgon interessant om te lezen en op dezelfde pagina staat ook een podcast over de Sami. Het eerste deel van de trilogie zit in ieder geval erg goed in elkaar. Zoals Karin van Dagreis al schrijft is het boek net een film en dit klopt ook. Alles zit erin waar de Sami mee te maken hebben. Discriminatie, zelfmoord, mijnen, klimaatverandering. het mijnbedrijf LKAB, de mannencultuur en toeristen tijdens de Jokkmokk markt. Je voelt de machteloosheid als er weer een rendier vermoord is en de aangifte op de stapel met de andere aangiftes beland en wordt afgedaan met slechts een diefstal. Het boek is een enorm succes geworden en het eerste deel wordt op dit moment verfilmd in opdracht van Netflix door Elle Marja Eira. Een interview met Elle Maria Eira is hier te lezen. Dat gaat wel goed komen met de verfilming.

Het tweede deel van de trilogie met de titel Straff gaat terug naar de jaren vijftig en volgt de rendierhoederskinderen Jon-Ante, Else-Maj, Nilsa, Marge en Anne-Risten die zeven jaar oud zijn en bij hun familie worden weggehaald en gedwongen naar een nomadische school te gaan. Dertig jaar later hebben de vijf verschillende paden gekozen om te overleven, of in ieder geval te proberen te onderdrukken. Ik ben zeer benieuwd naar dit tweede deel. Het lijkt op een zelfstaand verhaal die niets te maken heeft met Elsa en haar familie. Het eerste deel geeft een gedetailleerd inzicht in het leven van de Sami en met welke problemen ze allemaal te maken hebben. Mijn verwachting is dat dit hetzelfde geval is met het tweede deel. De trilogie en de film zorgen voor nog meer aandacht voor de problemen van de Sami dat een tijdje geleden met de film Sami Blood is aangewakkerd. Het is hard nodig voor één van de oudste culturen van Europa. Tijdens ons laatste bezoek aan Schokland was in het museum te lezen dat de eerste mensen nomaden waren en toen al omgingen met rendieren. 

Verder nog een groot compliment voor de Nederlandse vertaling van Angélique de Kroon. Zeer goed gedaan.

Ann-Helén Laestadius:

- She writes with her heart in Sápmi

- Bookanista

- Independent

- Pentransmissions

- The New York Times

- Kobo Writing life

Recensies:

- Chicklit

- Hebban

- Stoerleesvoer

- Dagreis

- Parool

- Cannonball Read

- Het Parool

- De reactor

- The Hindu

- Stukgelezen

- De Morgen

- Bazarow

Stolen - Netflix

Ik kwam de afgelopen week interessant nieuws tegen op Facebook en Instagram. Het boek Slechts een diefstal van Sami schrijfster Ann-Helén Laestadius wordt verfilmd door Netflix.

De film wordt geregisseerd door Elle Márjá Eira. Het wordt haar eerste speelfilm. Over Elle Márjá Eira heb ik het al vaker gehad op mijn blog. De eerste blog verscheen in 2014. In 2015 bijgewerkt met informatie over de korte film Iđitsilba (Burning Sun) die ze geregisseerd had. Die film besproken in de Sapmi film blogpost. In de blog over de film Den 12.mann kwam ze ook aan bod met de joik aan het einde van de film. De joik later in deze blogpost opgenomen. Nu dus haar eerste volledige film en wel van een boek die ik al wel in de boekenkast heb staan maar nog niet gelezen heb. Het boek gaat over een jonge vrouw die worstelt om haar inheemse erfgoed te verdedigen in een wereld waar vreemdelingenhaat toeneemt, klimaatverandering het hoeden van rendieren bedreigt en jonge mensen zelfmoord kiezen in het licht van collectieve wanhoop. De opnames beginnen volgend jaar in Sapmi (Lapland). Ann-Helén Laestadius zal de productie uitvoeren. De film wordt in 2024 wordt uitgezonden. Hopelijk wordt de film net zo'n succes als de film Sami Blood en vult de film het verhaal van Sami Blood en het boekwerk Lapponensis goed aan.

Een gedeelte uit het artikel:
“Ik ben ontzettend blij dat Netflix – met hun bereik – ervoor kiest om een ​​Sami-verhaal groots uit te lichten”, aldus Laestadius.

Márjá Eira voegt toe: “Het wordt tijd dat de wereld dit verhaal leert kennen en wat er vandaag in Sápmi gebeurt. Ik ben zelf rendierbezitter en herken mezelf in dit verhaal. Ik weet ook dat mijn inheemse medezusters, broers en voorouders bij me zijn.”

Ik ga proberen om het boek te lezen voordat de film uitkomt. Dat moet lukken met ruim een jaar ertussen hoewel ik op dit moment in een leesdip zit en dit jaar nog maar één boek heb gelezen. Na het lezen van het bericht ben ik wel weer extra gemotiveerd :-). Hieronder alvast de boektrailer.

Lapponensis - Michiel Brouwer

Boek details:
Auteur: Michiel Brouwer
Titel: Lapponensis 
Verschijningsdatum: 2012

Samenvatting:
Michiel Brouwer spent more than three years to the creation of his book Lapponensis, which deals with the influence of the Swedish rasbiologie the Sami people of northern Europe. The Swedish Rasbiologie was a period of 30 years for the National Socialism of Duit country until 1958.

The Institute Rasbiologisch are many remains of the Sami investigated. Many of their relatives are keen back for reburial, this still has not happened. There are also many Sami which the influence of the Swedish rasbiologie is still very timely.

The Swedish state recognizes nor denies it happened. This black page in the history of social example is Sweden, is deliberately forgotten. Brouwer: “I try to bring that no image is the one portrayed in this way, I want this history, and the fate of the Sami people of northern Europe gets more attention.”

De auteur:

Michiel Brouwer, geboren in Nederland en sinds zijn derde opgegroeid in Zweden. In 2005 weer terug naar Nederland voor de studie fotografie. In 2008 is hij begonnen met zijn scriptie totdat hij een artikel tegenkwam die zijn interesse trok, Het ging over een Sami vrouw die demonstreerde bij het Zweedse parlement in Stockholm om de beenderen van haar grootmoeder terug te krijgen. Dit was het begin van het onderzoek naar de effecten die het tijdperk van de Zweedse rassenbiologie had uitgeoefend op de Sami-bevolking in Zweden. Een tijdperk die Michiel Brouwer nog niet eerder had gehoord in zijn jeugd en schooltijd. In juni 2009 studeerde Michiel af met het project Lapponensis. De titel Lapponensis komt uit het eerste boek die de Sami bevolking beschreef, Flora Lapponica van Carl Linnaeus. Na de scriptie is Michiel weer naar het noorden vertrokken en kocht een 1972 Mercedes 608D en bezocht de Sami. De bevindingen hebben geresulteerd in de publicatie Lapponensis. De publicatie is met behulp van een campagne op Voordekunst gerealiseerd. Hieronder een gedeelte uit de campagne:

In de hoofdstukken behandel ik onder andere het leven van Sami families in een dierentuin, een gedwongen verhuizing, de schedelverzameling in het instituut, de Anatomische show en vertel ik over mijn reis.

De publicatie zal bestaan uit een gestileerde archiefmap van 36x45 cm. In deze map bevinden zich lossen katernen, één katern per hoofdstuk, een boekje per verhaal. Het idee hier achter is dat het archief moet kunnen groeien. Wanneer ik een nieuw verhaal heb gevonden, komt er een nieuw katern voor in de verzameling. Zo ontstaat er een beeldarchief, een groeiende publicatie van mijn hoofdstukken.

Helaas zijn er nog geen nieuwe verhalen toegevoegd aan de publicatie. 

De publicatie:

Na het maken van de post over de film Same Blood kwam ik op het spoor van Lapponensis. Sinds die tijd heb ik geprobeerd om een publicatie te bemachtigen. Geprobeerd te bestellen bij PhotoQ Bookshop maar het bleek dat de publicatie toch niet meer op voorraad was. Contact gehad met Michiel maar dat liep stuk. In februari dit jaar tijdens een webinar van Photo31 met Jeroen Toirkens bleek dat Michiel Brouwer ook aanwezig was. Via de webinar chat contact gekregen met hem en hij ging kijken of er nog ergens een exemplaar was te krijgen. Er bleken een nog een aantal publicaties aanwezig te zijn bij de Kiasma museumshop te Helsinki. Michiel heeft de publicaties naar mij gestuurd via de post. Hiervoor wil ik hem nog ontzettend voor bedanken. 

Hieronder zijn de boeken uit de publicatie te zien.

Het boekje over het anatomisch theater bevat oude foto's van Carolina Rediviva, Nordiska Arkivet en foto's gemaakt door Michiel. De foto van het beroemde / beruchte anatomisch theater in Gustavianum onbreekt niet. 

Onderstaande foto is afkomstig van een wedstrijd ‘wie is de beste ariër’ van de rasbiologen, uitgeschreven in dagbladen, waarin vervolgens een foto van de winnaar – een lange, hoogblonde Zweed - én de grote verliezer – een kleine, donkere Sami - werd gepubliceerd.

In het boekje The Skull collection is te lezen hoe de skeletten en de botten van de Sami bij elkaar zijn gegraaid en worden de namen van dr Gustav Retzius en Herman Lundborg genoemd. Over Herman Lundborg, Gustav Retzius en zijn vader Anders Retzius is veel te lezen in de onderstaande documenten:

- Food Cultures in Sápmi

- Sámi Prehistories

- Race biology

Over Herman Lundborg heeft Maja Hagerman een biografie geschreven, Käraste Herman. Ze heeft ook een film over Herman Lundborg gemaakt met de titel "What Measures to Save a People? A film about Herman Lundborg, head of the Swedish State Institute for Race Biology." De film duurt bijna een uur en moet gehuurd worden. De film staat op mijn lijst om te bekijken. 

Het derde boek gaat over het leven van de Sami in Skansen. In 1891 werd Skansen opgericht en er was direct een Sami nederzetting aanwezig. Elk jaar na de winter moest een Sami familie in de Sami hut wonen. Ze moesten de traditionele kleding dragen. Hieronder een gedeelte uit het Zuiver Zweeds Volkskrant artikel van Angela Wals over Lapponensis

Als onderdeel van het folkloristisch tafereel ‘Zo leven de Sami’ woonde Sara Larsen elk jaar tijdelijk in de zoo van Stockholm. In Skansen, het openluchtmuseum en de dierentuin van Stockholm, staat een traditionele Sami-hut. Sara Larsson, geboren in 1919, groeide op in deze hut. Elk jaar, na de winter, verhuisde haar familie van hun huis in Östersund naar het museum. Daar kregen ze de taak om voor de rendieren te zorgen. Ze liepen rond in de kleurrijke kledij, die normaal alleen op feesten werd gedragen, en zij beoefenden ‘typische’ handarbeid. Het moest er zo authentiek mogelijk uitzien. Nieuwsgierig naar dit exotische nomadenleven, bezocht de vrijwel de complete Stockholmse bourgeoisie de hut. Sara genoot van de aandacht en overdreef de verhalen van haar grootouders graag voor haar publiek. De realiteit was alleen dat ze al behoorlijk waren verwesterd. De meeste Sami spraken Zweeds en waren bekeerd tot het christendom. Het museum had de hut, toen al verlaten, uit de provincie Jämtlands län gehaald, gerenoveerd en er rendieren bijgezet. Generaties scholieren die Skansen bezochten, wisten niet beter of Sami leefden in hutten en trokken rond met dieren. Dit beeld, gevoed door de verhalen van Sara Larsson, bleek hardnekkig en is lang aan de Sami blijven plakken. Nu staan er houten rendieren en acteurs in klederdracht bij de hut. Sinds een jaar hangt er een bord waarop staat dat Sami niet meer als nomaden leven.

Tegenwoordig zijn er dus acteurs aanwezig in de Sami nederzetting die het verhaal neerzetten van de familie Såekie. Er is ook een foto en tekst aanwezig over Elsa Laula. Hieronder een drietal foto's van ons bezoek aan Skansen.

Het vierde boek gaat over de geforceerde verhuizing van de Sunna familie. Michiel verbleef een week bij de familie en heeft hun verhaal in een apart boek beschreven en gefotografeerd. Later hebben Michiel en Anders Sunna samen het Maadtoe project gedaan. Maadtoe (Zuid-Samisch voor oorsprong, afkomst) is een kunsttentoonstelling die discussies wil uitlokken over onze relatie tot multiculturalisme, vervreemding en tolerantie en over het belang van kunst als medium voor deze discussies. Meer informatie over het project is te vinden op:

• Baltic Circle
• JKL-konstforeningen
• Volym
• Kunstkritikk
• Instagram #maadtoe

Een ander project is Every Leaf Is an Eye. Meer informatie over en beelden van deze tentoonstelling is te vinden op de Contemporray Art Daily website en de MyNewsDesk website. Deze twee projecten zouden een mooie aanvulling zijn geweest voor Lapponensis.

Onderstaande foto vond ik wel bijzonder. Ik vroeg mij al geruime tijd af waarom er een doek om de kralen zaten en de onderstaande foto geeft de reden daarvoor aan.

In het Supplement A Sápmi boekje staat het verhaal van Michiel en foto's die gemaakt zijn tijdens de reis door het hoge noorden. 

Interessante websites:

• In het eerste seizoen van de serie Svartsjön is de geschiedenis van de Sami en dan vooral de periode met Herman Lundborg een onderdeel van het verhaal. 
• Het fotoboek is dood, leve het fotoboek.
• Met dank aan crowdfunding.
• Behance.
• Edawards.
• Curious about - Marthe Roosenboom and Michiel Brouwer.
• Fontanel.
• Samiwork.
• Ivasfot.
• Notes.
• Hardhoofd.

Mocht er iemand interesse hebben in de publicatie neem dan even contact met mij op via het reactieformulier op deze website. De prijs is €60,- exclusief verzendkosten. 

Lapponensis from Michiel Brouwer on Vimeo.

This is an introduction to my photographic project.

Lapponensis
The influence of Swedish Racebiology

Fotograaf Jarle Hagen

Een tijdje geleden kwam ik een blog van de Noorse fotograaf Jarle Hagen / Jarle Hvidsten tegen. Het blog uit december 2016 ging over de Leica Summilux-SL 50 mm f / 1.4 ASPH lens. Jarle Hagen mocht de lens uitproberen en deed dat in in het hoge noorden. Het artikel met de schitterende foto's is hier te bekijken. Er is een bekend gezicht te zien op de foto's en dat is Elle Marja Eira. Er is ook een bijbehorend filmpje gemaakt over de fotoshoot.

Jarle Hagen heeft meerdere fotoshoots gemaakt over de Sami. Hieronder de links naar de fotoreportages:

- Finnmark Rein
- Sápmi part II - The Eira sisters
- Sápmi part II - Kautokeino
- Sápmi part III - A peak into Marja Mortenssons kingdom
- Leica Camera AG

De reportage van Marja Mortensson is super. Ze kwam al even aan bod in de post over de film Sami Blood. Hieronder is haar laatste album Lååje – Dawn uit 2019 te horen. Marja heeft deze samen gemaakt met Daniel Herskedal die de tuba en bastrompet speelt. De teksten van de nummers zijn hier te vinden.

Tana Gull og Sølvsmie As

De afgelopen dagen zag ik vrij vaak posten op Facebook die kritiek hadden op het Noorse zilversmid bedrijf Tana Gull og Sølvsmie As. Het gaat om hun logo die hieronder te zien is:

Het logo is ontworpen door Andreas Lautz. Hij heeft de inspiratie gekregen van een Samitrommel uit Åsele in Zweden. De trommel is bekend sinds 1693. In 1725 nam bisschop Peter Asp 26 trommels van de Sami in beslag in Åsele. Tana Gull heeft in 2009 een patent op hun logo aangevraagd en dit is ook toegewezen. Dit betekent dat niemand anders het zonnesymbool mag gebruiken. Het zonnesymbool wordt veel gebruikt door kunstenaars. Een collectie is hier te zien. Blijkbaar had Tana Gull er genoeg van dat velen verdienden aan hun ontworpen logo en hebben brieven verstuurd naar een groot aantal bedrijven die spullen verkopen met hun zonnesymbool. Ze speuren internet af om te kijken wie het allemaal verkopen. Een artikel met een foto van de speurtocht is hier te vinden.

Bijzonder om een ontzettend oud symbool van de Sami iets te bewerken en er vervolgens een patent op aan te vragen zodat je het alleenrecht hebt op het teken. De aangeschreven bedrijven zoals Anastasia Johansen moeten stoppen met het maken van productie die het zonnesymbool bevatten of anders worden ze aangeklaagd. Interessant is dat in Zweden het exclusieve recht op het zonnesymbool in 2006 is afgeschaft, dus iedereen in Zweden kan het Sami-zonnesymbool gebruiken. In 2004 kreeg Maria Viltok uit Gällivare namelijk het exclusieve recht om dit symbool te gebruiken, maar ze wist niet dat dit betekende dat niemand anders het symbool meer kon gebruiken. Viltok verklaart dat ze niet wilde dat iemand haar zag als de exclusieve rechtenhouder op het Sami-zonnesymbool en ze vindt het vanzelfsprekend dat alle Sami het moeten kunnen gebruiken omdat het een oud Sami-symbool is.

Het Noorse octrooibureau gaat na het krijgen van de vele klachten na de actie van Tana Gull uitzoeken of ze iets verkeerds hebben gedaan (zie dit artikel van NRK). Ondertussen is de ophef hierover zo hoog opgelopen dat er massaal wordt opgeroepen tot een boycot van het bedrijf Tana Gull. De reactie van het bedrijf over de ophef is te vinden in de onderstaande post op Facebook.

Het bedrijf Tana Gull og Sølvsmie As is opgericht door Andreas Lautz en is overgenomen door zijn dochter Ragnhild Rajala Lautz. In dit artikel is dat te lezen. Andreas is een Duitser, maar Ragnhild is zelf Samisch. Apart dat ze zich dan zo gedragen. Het gevolg van hun actie is dat geboycot worden door in ieder geval de Sami wereldwijd. Dit lijkt mij nou niet echt bevorderlijk voor de verkoop van de sieraden. Benieuwd hoe dit gaat aflopen. Zodra er meer informatie is, werk ik de post bij.

Elin Kåven holiday gift

Op 12 november 2017 had ik het nog over de CD Eamiritni / Rimeborn van Elin Kåven. Een geweldige CD en wat schetst mijn verbazing vanmorgen? Al haar muziek is tot 3 januari 2018 gratis te downloaden via haar Bandcamp website. Natuurlijk gelijk gedaan en ben tijdens het maken van deze post de CD Jikŋon Musihkka / Frozen Music aan het luisteren. Hieronder het Facebook bericht van Elin Kåven.

We stopped forgetting: Stories from Sámi Americans - Ellen Marie Jensen

Boek details:
Auteur: Ellen Marie Jensen
Titel: We stopped forgetting: Stories from Sámi Americans
Verschijningsdatum: 2014
Bladzijde: 172

Taal: Engels
Uitgeverij: Čálliidlágádus
ISBN: 1310061688

Samenvatting:

What if you thought you knew about your family"s roots and there was more to the story? What if your real ethnicity was kept hidden due to prejudice, immigration and assimilation? Ellen Marie Jensen traverses this territory in "We Stopped Forgetting Stories from Sámi Americans".
During the immigration period of 1880-1940 an unknown number of Sámi people (the indigenous people of Northern Norway, Sweden, Finland, and the Kola Peninsula of Russia) left Sápmi (Samiland; “Lapland”) for North America alongside Nordic peoples. It has been estimated that there are at least 30,000 descendants of Sámi immigrants in North America, and most of them are unaware of their Indigenous ancestry. The storytellers in this book give moving accounts of the history of their ancestors, the often fortuitous events that led them to discover their heritage, and tell their own life stories of cultural revitalization. They have consciously chosen to stop forgetting their lesser known and sometimes silenced Sámi ancestry by identifying with a cultural birthright. Further, their stories demonstrate a heartfelt commitment to both historical and contemporary Sápmi and the Indigenous world in their lives.

Het boek:
Ik had het ebook al een tijd geleden aangeschaft, maar het duurde even voordat ik het boek echt uit had. Het is namelijk geen gemakkelijk boek, een deel van het boek is gebaseerd op de masterscriptie Indigenous Studies "We stopped forgetting: Diaspora Consciousness in the Narratives of Five Sámi Americans (2005)" aan de Universiteit van Tromsø van Ellen Marie Jensen. Geen gemakkelijke kost. Het boek geeft een beeld over de emigratie van Sami's naar Amerika en welke invloed dat heeft gehad op de volgende generaties. Dat er Amerikaanse Sami's zijn was mij al wel bekend. Ik volg op Facebook onder andere de Saami Baiki groep.

De Sami vrouw op de cover van het boek is een vrouw die Ellen Marie Jensen lange tijd achtervolgt. Het eerste gedeelte van het boek gaat over de zoektocht naar de vrouw op de cover. Ze hangt op verschillende plaatsen in het Immigration Museum Ellis Island. De foto is gemaakt door Augustus Francis Sherman. Het vermoeden is dat ze tijdens de immigratieperiode 1880-1920 vanuit Lapland naar Amerika is geëmigreerd. Die immigratieperiode wordt trouwens ook beschreven in het boek Als de vorst haar geesel zwaait van Bernard Nordh. Het boek van Bernard Nordh had ik ook al aangehaald in de trilogie blogpost van Vidar Sundstøl (Land van dromen, De doden en De raven). De trilogie van Vidar Sundstøl speelt af in Duluth, Minnesota en het mooie is dat die omgeving ook weer voorkomt in We stopped forgetting.

Het boek geef een gedeelte van het leven van Ellen Marie Jensen weer. Ze komt tijdens de opening van de Olympische Spelen in Lillehammer in 1994 (de joik van Nils Aslak Valkeapää) erachter dat ze van Samische afkomst is.

Zo begint haar zoektocht naar haar verleden geïnspireerd door de Sami vrouw van Ellis Island. Zo komt ze bijvoorbeeld te weten dat er twintig miljoen immigranten van 1892 tot 1924 via Ellis Island aankwamen. Ze vertelt ook de geschiedenis over de Sami's in Noord-Amerika. Haar eigen vader kwam uit Finnmark en emigreerde in 1960. Als laatste wordt het verhaal van vijf personen vertelt. Ze hebben allemaal een link met de Sami.

Conclusie:
Geen gemakkelijk boek, maar zeker interessant als je meer wilt weten over de Sami's in Amerika. Hoe ze daar gekomen zijn, wat de gevolgen voor het nageslacht waren en hoe men tegenwoordig leeft. Een groot aantal kinderen van de derde generatie (zoals Ellen Marie Jensen) wisten niet dat ze Samisch waren. Hun ouders ontkenden dit. Nadat ze op de een of andere manier erachter zijn gekomen, maak je de zoektocht van de derde generatie letterlijk mee.

Wetenswaardigheden:
Heel veel wetenswaardigheden. Ik heb ze niet allemaal opgenomen omdat je dan beter het boek kunt lezen.

• Het boek van Ørnulv Vorren: Saami, Reindeer, and gold in Alaska: The emigration of Saami from Norway to Alaska.
• The Alaska Sámi: A reindeer story (Een Baiki publicatie).
• Het boek On Photography van Susan Sontag (1977).
• Het Árran blog.
• Areas that have communities of descendants of Sámi immigrants include many communities in the Midwest (Minnesota, Wisconsin, the Dakota's and the Upper Peninsula of Michigan), Alaska (Nome), Oregon and Washington state.
• Project "Saami Anonymous Family Tree DNA".
• Rudolph Johnson en Solveig Arneng Johnson uit Duluth.
• Vicki en Melissa Lantto.
• Juhani Raattamaa.
• Amerikan Lappi.
• Mary Kuusiniemi Hendrickson.
• Nils Paul Xavier (1873).
• Faith Fjeld, oprichter en redacteur van Báiki.
• In de jaren tachtig en negentig bezochten Nils Aslak Valkeapää, Harald Gaski, Ingor Ántte Áilu Gaup en Hans Ragnar Mathisen Noord-Amerika meerdere keren.

Áilloš (Ingor Ánte Áilo Gaup) - Consolation

• Fjordfinner, archaïsche Noorse term voor kust Sámi.
• Ánde Somby, artikel uit 1995: Joik and the theory of knowledge.
• De vijf verhalentellers zijn: 
• David Lawrence Kline Sr. David is een mix van Sámi, Cheyenne en Cree indianen, Frans en Fins.
• Lani Abbott.
• Eric Seaberg.
• Kurt Seaberg. Eric en Kurt zijn broers. Zoon van Albin Seaberg. Kurt heeft de Sami Spirit Calender ontworpen.
• Mimi Bahl De Leon. Mimi is van Kroatische afkomst en valt in de Heinz 57 categorie. In Amerika val je in die categorie als je een mix van vele rassen bent. Het verhaal van Mimi vond ik een bijzonder verhaal om te lezen. Dat heeft voornamelijk te maken met het feit dat ze donker gekleurd is terwijl haar ouders wit zijn. 
• Fifth world Christian gathering of Indigenous people, Kiruna.
• Sámi artiest Britta Marakatt Labba.
• Harald Gaski. The secretive text - Yoik lyrics as literature and tradition.
• Appendix I: Abbott, Lani. Letter to Narupa University.
• Appendix II: Seaberg, Eric: Encountering God in the Lavvu 2005.
• Appendix III: Seaberg, Kurt: Statement to the court 1999. 
• Dakota conflict 1862.
• Appendix IV: De Leon, Mimi Bahl. Canadian American studies 497 march 16, 1998. Een brief van Mimi aan haar grootmoeder.

Recensies en andere informatie:
- Samisk bibliotektjeneste.
- Book events in Poulsbo, Tacoma, Portland.
- ResearchGate.
- Albma duohta sápmelaš.
- Books and Journals.
- Barbara Sjoholm.
- Hildekat.
- Nearby Norwegians.
- Árran.
- Inge Bretsen's Nordic Marketplace.
- Davvi Šuvva 1979.

Gastblog van Banjeren: Joik: een lied uit het hart

Arianne Bergman

Deze keer een gastblog van Arianne Bergman. Arianne heeft sinds een paar maanden een blogsite waarmee ze je meeneemt in haar persoonlijke blog op haar ontdekkingstocht door Jämtland. Dit gebied net boven het midden van Zweden is niet erg bekend. En dat is jammer, want het is in elk seizoen een fantastische bestemming voor je vakantie. Haar verhalen zijn terug te vinden op www.banjeren.eu.

Het leek ons wel een leuk idee om een blog uit te wisselen. Hieronder is het resultaat van Arianne.

Joik: een lied uit het hart

Het zingen van de Sami klinkt magisch. De klanken nodigen uit om je ogen dicht te doen en je helemaal over te geven aan het lied dat vol overgave wordt gezongen. Je voelt je helemaal één met de mensen en de natuur om je heen. Dat is de joik, de unieke en eeuwenoude muziekcultuur van de Sami in het noorden van Scandinavië.

Iedereen heeft zijn eigen joik en die is heel persoonlijk. Je maakt hem niet zelf, je krijgt hem van de mensen om je heen. "In our tradition it was very important for the personal identity to get a yoik. It was like getting a name if you got your own yoik," zegt Ánde Somby. Je joik groeit vervolgens je hele leven met je mee, te vergelijken met een fotoalbum. Of beter nog: een hologram. Levensecht. En net als op spontane foto's, laat je joik je zien zoals je bent: je karakter, de hoogte- en dieptepunten, wat je betekent voor de mensen om je heen. Maar pas op: ook coupletten met je minder leuke eigenschappen en bijvoorbeeld jouw rol in een conflict kunnen aan je joik worden toegevoegd!

Sta er eens even bij stil wat dat het betekent als iemand jouw joik zingt: die persoon kent je door en door! En na afloop kennen de anderen in het gezelschap jouw levensverhaal dus ook. Klinkt een beetje bedreigend hè? Wij hebben liever niet dat bijvoorbeeld de NSA ons levenslied zingt, ook al hebben we niets te verbergen. Maar zo ervaren de Sami dat niet. Zodra je ergens begroet wordt met je eigen joik, weet je dat je bij mensen bent die je goed kennen. Het is een erkenning van je bestaan, je mag er zijn, het fotoalbum van je leven mag op tafel. Je bent thuis.

Een joik is ook een bron van troost en herinnering na het overlijden van een dierbare. Het zingen helpt om de emotionele verbinding met de overledene te beleven. En dat is wat Jon Henrik Fjällgren in dit filmpje doet, hij zingt zijn vriend Daniël als het ware weer tot leven. De woorden komen zo diep uit zijn hart (zoals joiken bedoeld is!) dat het lied de juryleden diep ontroert, ook al verstaan ze er niets van.

Een joik is dan ook niet een lied óver iemand, het ís die persoon, het is als het ware zijn portret. En net zoals er geen publiek nodig is om naar iemands portret te kijken, is er ook niet persé publiek nodig om iemands joik te zingen. Dat kan ook als je helemaal alleen bent.

Is zo'n lied dan iets magisch of spiritueels? Misschien wel. Het joiken speelt in elk geval een belangrijke rol in het traditionele sjamanisme van de Sami. De kerk vond deze volkszang daarom maar gevaarlijk en stuurde missionarissen naar het noorden om de heidense Samen, die toen nog neerbuigend 'Lappen' werden genoemd, tot het christendom te bekeren. Joiken werd streng verboden en het heeft maar een haartje gescheeld of deze muzikale folklore, een van de oudste in Europa, was voorgoed verloren gegaan.

Dat had echt niet iedereen jammer gevonden. Joiken lijkt namelijk totaal niet op ritmische muziek die wij kennen en heeft geen duidelijk begin en einde. De heel eigen structuur is zo persoonlijk voor de zanger, dat het bijna niet mogelijk is om een joik met muziekinstrumenten te begeleiden. Er wordt dan ook meestal a capella of hooguit met wat begeleiding van een trommel gezongen. De recensie van een Italiaanse ontdekkingsreiziger in 1799 loog er niet om: "Hun gezang bestaat uit afschuwelijke kreten. Ik heb mijn vingers in mijn oren gestopt. Ze hebben in dit wanhopige gebied geen idee van harmonie en de kunst van muziek."

Maar tegenwoordig mag het gelukkig weer. En het oordeel van de jury is heel wat positiever, aan de gezichten te zien. Durf jij het ook aan? Maak je eigen joik en experimenteer maar eens met de klanken. De link naar dit grappige programma kreeg ik van AnaMaria Fjällgren van het Samiskt informationscentrum, met deze kanttekening: "the function where you can send it in a email does not work". Je kunt ons dus helaas niet laten meegenieten van je creatie. Maar ach, het is tenslotte niet de joik van jouw leven. Die klinkt vast veel spannender.

Bronnen:

Samiskt informationscentrum

University of Texas Austin

A seasami tale - Mearrasámi muitalus- Et sjøsamisk eventyr from Ørjan Bertelsen on Vimeo.