Google Translate

woensdag 18 januari 2017

Lajla - J.A. Friis

Boek details:
Auteur: J.A. Friis
Titel: Lajla
Vertaling: Greta Baars - Jelgersma
Verschijningsdatum: 1959
Bladzijde: 200
Uitgeverij: Scheltens & Giltay


Samenvatting:
De familie van Lajla, de dochter van winkelier Lind, is op weg naar de kerk, omdat het meisje daar gedoopt zal worden. Een groep wolven gooit echter roet in het eten en valt de familie aan. Door het gevecht valt het meisje uit de slee en wordt op het laatste moment gered door Aslak Laagje, die de zorg van Lajla op zich neemt en tegen iedereen vertelt dat het zijn eigen dochter is. Ze groeit op samen met Laagje's pleegzoon Mellet, die verliefd op haar wordt. Maar Lajla ontmoet haar 'echte' neef Anders Lind en wordt verliefd op hem en ze besluiten elkaar op een nacht te ontmoeten. Anders daagt niet op, omdat zijn vader plotseling erg ziek geworden is, maar Lajla denkt dat hij haar in de steek gelaten heeft en besluit met Mellet te trouwen.De trouwerij staat op het punt te beginnen, zal Anders nog op tijd kunnen zijn?

De auteur:
Jens Andreas Friis (2 mei 1821 - 16 februari 1896) was een Noorse filoloog, lexicograaf en auteur. Friis is geboren in Sogndal in Sogn og Fjordane, Noorwegen. Zijn roman Lajla is zijn bekendste werk. In 1929 is het boek verfilmd. In Noorwegen is er een weg naar hem vernoemd, Friisvegen. Over deze weg zijn we twee keer gereden. Van die twee keer ook twee blogposten gemaakt. Deze uit 2012 en deze uit 2015. Het moest er dus een keer van komen om het boek te gaan lezen :-).

Het boek:
Het boek is in het Engels te lezen op The Archive.org. Tweedehands is de Nederlandstalige versie van het boek ook wel ergens te scoren. Zo ben ik er zelf aangekomen. Het boek dat ik in mijn bezit heb, is voorzien van een groot aantal foto's uit de film. Erg leuk om een beeld te hebben van het verhaal. Over de verfilming kom ik later op terug met meer informatie.

Het verhaal begint met koopman Lind uit Karasjok. Hij en zijn vrouw vertrekken naar Kautokeino om op Kleinkerstavond (23 december) hun dochtertje van drie maanden te laten dopen. Het kindje ligt in een komse, een Lappenwiegje. Het gezelschap wordt onderweg door wolven aangevallen en het meisje in de komse raken ze kwijt.

Aan de andere kant is er het verhaal van Aslak Laagje, de rijkste Berglap van Lapland. Hij bezit een kudde van drie- of vierduizend rendieren. Jaampa en Jouna zijn twee van zijn beste knechten. Jaampa had weinig begrepen van de Noorse catechismus en zocht zijn toevlucht bij de oude Lapsche goden. Jouna is de tegenpool van Jaampa. Jaampa is een Ezau en Jouna een Jakob. Laagje vond het meisje in de komse. De baby lag op een ijsschots in de rivier Storfoss. Laagje heeft zelf geen kinderen. Hij had wel het jongste kind van zijn zuster tot zich genomen, Mellet, een jongen van drie, vier jaar. Laagje neemt het kind mee, laat het kind dopen in Kautokeino en noemt haar Lajla. Lajla groeit op bij Laagje en zijn vrouw. In die periode worden Lajla en Jaampa dikke vrienden.

De Berglappen zijn tot vervoer met hun rendieren verplicht en soms komt het voor dat zij om iemand een paar mijlen te vervoeren zelf eerst het dubbele aantal moeten afleggen. Laagje zelf voldeed aan de vervoerverplichting en komt in de winkel van koopman Lind te Karasjok terecht. Van het een komt het ander en uiteindelijk wordt Lajla weer naar haar rechtmatige ouders gebracht. Op dat moment was ik erg benieuwd hoe het verhaal verder ging en ondanks dat het een standaardverhaal is, vond ik het toch best wel goed bedacht.

Conclusie:
Ondanks dat het verhaal erg oud is en de Nederlandse taal in 1959 echt wel anders was dan tegenwoordig, is het een heerlijk verhaal om te lezen. Friis had verstand van hoe de Lappen in die tijd leefden. Het leven wordt goed beschreven. Het verhaal is doorspekt met veel Samische zinnen en uitdrukkingen. De wetenswaardigheden waren zeer interessant. Een aantal waren bekend, maar toch wel veel nieuwe dingen geleerd.

Wetenswaardigheden:
  • Na de kerst brak Laagje op en trok met zijn kudde naar het zuiden, naar het meer Haetta, dat in Russisch Finland ligt. Het was toen nog mogelijk om door geheel Lapland te reizen, dus Noorwegen, Zweden, Finland en Rusland.
  • De Grote Nordische oorlog wordt genoemd. De slag bij Storkyrö.
  • Tshjorvides dakkat (zijn horens uitwerken). Volgens de Lappen helpt een rendier mee om zijn eigen gewei te vormen. De discussie over het wel of niet vormen is interessant om te volgen. Zou het waar zijn wat de Lappen vertellen? 
  • Als tijdens een tocht iemand niet meer mee kan komen (bv ouders) worden ze achtergelaten met wat voedsel in een ellendige plaggenhut. Of men komt later na of men sterft moederziel alleen. Deze versie kende ik nog niet. Wel de versie die Anton Quintana in Padjelanta heeft beschreven.
  • Reinkalveria, de tijd waarin de rendieren werpen.
  • Het verhaal speelt zich ongeveer tegen het midden van de achttiende eeuw af. Er heerste toen een pestachtige ziekte.
  • Ratkem, de dieren naar de oormerken van elkaar scheiden.
  • Njodsastet, een primitieve manier van vissen. Met een vogelstrik voorzichtig over de kop van de vis schuiven en met een ruk ophalen.
  • In 1774 werd het Seminarium lapponicum te Trondhjem opgeheven. 
  • Het verhaal speelt in de tijd van de taaltyrannie. De Lappen werden gedwongen om Noors te leren.
  • De geestelijke Olavius Hjorth uit Kautokeino werd door de Lappen Garra-hjortha (Harde-Hjorth) genoemd.
  • Gavpesaerke, borrel.
  • Rittabael, half rendier.
  • Vuölle, deels blijde of trotsche liederen. Joiging.
  • Daro's, Zo noemden de Lappen de Noren.
  • Davgak, de grote beer. Bohenavlle, de Poolster.
  • Stalo, de Staalman of de met pantser en vuurwapens gewapende.
  • De invloed van de stad Bergen in die tijd is vrij goed beschreven in het hoofdstuk 'Jaampa's laatste reis'.
De film:
Het verhaal Lajla van J.A. Friis is in 1929 verfilmd als Laila. Een recensie over de film is hier te lezen. Helaas kan ik de film niet vinden. Wel een aantal scenes op Youtube.


zaterdag 14 januari 2017

Krigen

Film details:
Titel: Krigen
Jaar: 2015
Verhaal: Tobias Lindholm
Regisseur: Tobias Lindholm
Acteurs: Alex Høgh Andersen, Tuva Novotny, Pilou Asbæk
Duur: 115 minuten
IMDB cijfer: 7,1



Samenvatting:
De Deense commandant Claus Michael Pedersen en zijn mannen vechten om te overleven, proberen een verschil te maken en zichzelf te overtuigen dat het allemaal de moeite waard is. In Denemarken probeert Maria, de vrouw van Claus, zichzelf te redden met haar drie kinderen die hun vader missen. Wanneer Claus in een gevecht met de Taliban plots geïsoleerd raakt samen met een zwaargewonde soldaat maakt hij de beslissing om het gebied te laten bombarderen zodat de reddingshelikopter sneller ter plaatse kan zijn. De missie slaagt en de jonge soldaat overleeft het. Wanneer in de ruïnes van de gebombardeerde gebouwen de lichamen worden gevonden van 11 Afghaanse vrouwen en kinderen wordt Michael echter beschuldigd van een oorlogsmisdaad. Plots bevindt hij zich in een rechtszaak en een strijd om te overleven en zijn familie te behouden.

De regisseur:
Krigen is de vierde film van regisseur Tobias Lindholm. Als scenarioschrijver is hij bekender van onder ander Jagten en 9 april. De film 9 april heb ik gezien. De overige films staan nog op de te kijken lijst. Meer weten over de regisseur? Bekijk dan het onderstaande interview:

Interview:

Daarnaast zijn er ook nog interviews te lezen op de websites van Filmkrant en de VPRO. Deze twee interviews gaan voornamelijk over Krigen.

De film:
De film draait om commandant Claus Michael Pedersen die met zijn compagnie is gestationeerd in de provincie Helmand in Afghanistan. Thuis zit zijn vrouw Maria, die het druk heeft met de opvoeding van hun kinderen. In het eerste deel van de film zie je Claus bezig in Afghanistan terwijl aan het thuisfront Maria zich in haar eentje moet redden met de kinderen. Deze situatie doet me denken aan het blog Vrouw van militair. Vrouw van militair heb ik een beetje leren kennen tijdens de Nieuwjaarsblogchallenge eind 2013. Op haar blog schrijft ze verhalen hoe het is om vrouw van een militair te zijn, Haar verhaal komt enigszins overeen met die van Claus. Claus komt tijdens een missie in de problemen en maakt in de hitte van de strijd een beslissing die hem en de lokale bevolking duur komt te staan. Zijn cruciale beslissing wordt onderzocht en hij kan per direct naar zijn gezin terug, Dit is het begin van het tweede gedeelte, de rechtszaak. Wordt Claus veroordeelt voor oorlogsmisdaden of gaat hij vrijuit? In de film wordt er geen mening over gegeven of het goed of fout is wat Claus heeft gedaan. Dat mag je als kijker zelf beslissen. Hoe denk ik erover? Oorlog is nog steeds iets wat in de mensheid zit en er nooit meer uit zal gaan. Macht komt en macht gaat. Mensen zoals Claus komen daardoor in dit soort situaties terecht waar bijvoorbeeld ikzelf geen oordeel over kan geven, omdat ik nooit zulke situaties heb meegemaakt. Geen idee hoe mijn reactie zal zijn.

Conclusie:
Bijzonder is dat de meeste militairen in de film in het echt ook militairen zijn. De film is een gortdroge registratie van wat beslissingen in een oorlog teweeg kunnen brengen. Gelukkig laat de film de mening aan de kijker over. Verwacht geen oorlogsfilm met actiescènes, maar een registratie die de realiteit volgens mij goed neerzet. Een film om over na te denken.

Er zit niet veel muziek in de film. Ik heb hieronder de nummers uit de film opgenomen:

Coming Home - Riba


When she was - Faye Blais


Sweetness - Drew Holcomb


Wat meer informatie over de film is te zien en te horen in het onderstaande filmpje:


Recensies:
- NWTV

donderdag 12 januari 2017

Kärnbo Sockenkyrka

In de blogpost over de kerk van Sandby had ik het erover dat we nog een kerk tegen waren gekomen waar een runesteen in zat verwerkt. Het is tegenwoordig geen kerk meer, maar een ruïne. De ruïne heet Kärnbo Sockenkyrka en ligt vlak in de buurt van het kasteel Gripsholm in de buurt van de plaats Mariefred.

De ruïne was de voormalige parochiekerk van de Karnbo parochie in Södermanland. De ruïne staat op een heuvel. De kerk werd grotendeels gebouwd aan het einde van de twaalfde eeuw. Rond 1500 werd er een stuk bij aan gebouwd en is de runesteen verwerkt in de muur. De runen vertellen over Ragna die de steen als herdenking aan Gudbjörns zoon heeft opgericht.

Toen de kerk van Mariefred in 1624 gereed was, werd de Kärnbo kerk verlaten. De kerk werd geplunderd en er verdwenen veel spullen uit de kerk. In 1758 was de kerk zo vervallen dat men de kerk gestript heeft en delen van het interieur heeft verkocht.

Het verval bleef en in de negentiende eeuw stortte de kerkhofmuur in en later werd in het gebied rondom de kerk varkens gehouden. De kerk wordt dan ook wel eens varkenskerk genoemd. Na 1920 is de ruïne gerestaureerd en kun je nu nog steeds genieten van het bijzondere bouwwerk. De runesteen is ook nog steeds aanwezig. (Bron: Wikipedia en het informatiebord).

Meer foto's uit 2012 zijn te vinden in deze blogpost van Karoleen. Hierin staat dat de ruïne een hangplaats is geworden voor jongeren. Dat was in 2012 en of dat tegenwoordig nog zo is, weet ik niet. We konden daar zelf niet veel van merken tijdens ons bezoek.






  


Vanaf de heuvel waar de ruïne staat heb je een mooi uitzicht over de omgeving.