Voor de vernieuwde Nordik Living website heb ik een blog geschreven over het laatste project van Andrea Gjestvang. Ze heeft eerder een indrukwekkend fotoboek over de slachtoffers van Utøya gemaakt. Informatie over dat boek is te vinden in de blogpost Tragedie Utøya in boek en beeld.
Nu dus het Return project over jonge asielzoekers in Noorwegen. Klik op de link hieronder om naar het artikel te gaan.
Vandaag kwam ik dit Noors artikel toevallig tegen op Twitter bij Karin Swart-Donders. Ik vond het een goede aanvulling op het project van Andrea Gjestvang.
Sue van het boekenblog Boekenz heeft sinds maart 2015 een maandelijkse rubriek en wel de Boekenkast van... rubriek. Maandelijks krijg je een kijkje in de boekenkast van mensen. Omdat ik het ook erg leuk vind om te zien wat iemand in de boekenkast heeft staan, leek het me wel leuk om mee te doen. Deze maand is onze boekenkast aan de beurt. In maart kon je een kijkje nemen in de boekenkast van Sue. In april de boekenkast van Tessa. Deze maand (mei) dus de boekenkast van ons.
Als ik het zo teruglees, komt het hyper bij me over. Dat heb ik als ik te enthousiast wordt :-). Tijdens het maken van die blogpost kwam ik er namelijk achter dat Ruändan, Evagraven en Fiskhålsgraven in de buurt van de Flatruet ligt. Op zulke momenten heb ik dan ontzettend veel zin om er heen te gaan. Over een aantal maanden mogen we gelukkig weer.
Deze keer een gastblog van Arianne Bergman. Arianne heeft sinds een paar maanden een blogsite waarmee ze je meeneemt in haar persoonlijke blog op haar ontdekkingstocht door Jämtland. Dit gebied net boven het midden van Zweden is niet erg bekend. En dat is jammer, want het is in elk seizoen een fantastische bestemming voor je vakantie. Haar verhalen zijn terug te vinden op www.banjeren.eu.
Het leek ons wel een leuk idee om een blog uit te wisselen. Hieronder is het resultaat van Arianne.
Joik: een lied uit het hart
Het zingen van de Sami klinkt magisch. De klanken nodigen
uit om je ogen dicht te doen en je helemaal over te geven aan het lied dat vol
overgave wordt gezongen. Je voelt je helemaal één met de mensen en de natuur om
je heen. Dat is de joik, de unieke en eeuwenoude muziekcultuur van de Sami in het noorden van
Scandinavië.
Iedereen heeft zijn eigen joik en die is heel persoonlijk.
Je maakt hem niet zelf, je krijgt hem van de mensen om je heen. "In our tradition it was very important for the personal identity to get
a yoik. It was like getting a name if you got your own yoik," zegt Ánde Somby. Je joik groeit vervolgens
je hele leven met je mee, te vergelijken met een fotoalbum. Of beter nog: een
hologram. Levensecht. En net als op spontane foto's, laat je joik je zien zoals
je bent: je karakter, de hoogte- en dieptepunten, wat je betekent voor de
mensen om je heen. Maar pas op: ook coupletten met je minder leuke eigenschappen en bijvoorbeeld jouw rol in een conflict kunnen aan je joik
worden toegevoegd!
Sta er eens even bij stil wat dat het betekent als iemand
jouw joik zingt: die persoon kent je door en door! En na afloop kennen de
anderen in het gezelschap jouw levensverhaal dus ook. Klinkt een beetje
bedreigend hè? Wij hebben liever niet dat bijvoorbeeld de NSA ons levenslied
zingt, ook al hebben we niets te verbergen. Maar zo ervaren de Sami dat niet.
Zodra je ergens begroet wordt met je eigen joik, weet je dat je bij mensen bent
die je goed kennen. Het is een erkenning van je bestaan, je mag er zijn, het
fotoalbum van je leven mag op tafel. Je bent thuis.
Een joik is ook een bron van troost en herinnering na het
overlijden van een dierbare. Het zingen helpt om de emotionele verbinding met
de overledene te beleven. En dat is wat Jon Henrik Fjällgren in dit filmpje
doet, hij zingt zijn vriend Daniël als het ware weer tot leven. De woorden
komen zo diep uit zijn hart (zoals joiken bedoeld is!) dat het lied de
juryleden diep ontroert, ook al verstaan ze er niets van.
Een joik is dan ook niet een lied óver iemand, het ís die
persoon, het is als het ware zijn portret. En net zoals er geen publiek nodig
is om naar iemands portret te kijken, is er ook niet persé publiek nodig om
iemands joik te zingen. Dat kan ook als je helemaal alleen bent.
Is zo'n lied dan iets magisch of spiritueels? Misschien wel. Het joiken speelt
in elk geval een belangrijke rol in het traditionele sjamanisme van de Sami. De
kerk vond deze volkszang daarom maar gevaarlijk en stuurde missionarissen naar
het noorden om de heidense Samen, die toen nog neerbuigend 'Lappen' werden
genoemd, tot het christendom te bekeren. Joiken werd streng verboden en het
heeft maar een haartje gescheeld of deze muzikale folklore, een van de oudste
in Europa, was voorgoed verloren gegaan.
Dat had echt niet iedereen jammer gevonden. Joiken lijkt
namelijk totaal niet op ritmische muziek die wij kennen en heeft geen duidelijk
begin en einde. De heel eigen structuur is zo persoonlijk voor de zanger, dat
het bijna niet mogelijk is om een joik met muziekinstrumenten te begeleiden. Er
wordt dan ook meestal a capella of hooguit met wat begeleiding van een trommel
gezongen. De recensie van een Italiaanse ontdekkingsreiziger in 1799 loog er
niet om: "Hun gezang bestaat uit
afschuwelijke kreten. Ik heb mijn vingers in mijn oren gestopt. Ze hebben in
dit wanhopige gebied geen idee van harmonie en de kunst van muziek."
Maar tegenwoordig mag het gelukkig weer. En het oordeel van
de jury is heel wat positiever, aan de gezichten te zien. Durf jij het ook aan?
Maak je eigen joik en experimenteer maar
eens met de klanken. De link naar dit grappige programma kreeg ik van AnaMaria
Fjällgren van het Samiskt informationscentrum, met deze kanttekening: "the function where you can send it in a
email does not work". Je kunt ons dus helaas niet laten meegenieten
van je creatie. Maar ach, het is tenslotte niet de joik van jouw leven. Die
klinkt vast veel spannender.
Ik kreeg een vraag van Inge Rörik of ik iets zou kunnen doen met haar verhaal over een plek in Zweden en met een Zweeds kledingmerk. Het heeft geresulteerd in deze blogpost van haar hand.
Drie paar ogen keken mij ongelovig aan… Wáár wil je naar toe? ‘Nou…’ begon ik schoorvoetend,
‘naar een camping met helemaal niets’.
‘Ook geen elektriciteit?’
‘Eeehh… nee, ook niet.’
‘Kan jij dan wel zonder föhn?’
‘Misschien….’
Er volgde een stroom van bedenkingen…. Douchen? Ja hoor, met een solar douche. Wassen? Ja hoor, ook aanwezig, aan het einde van je armen. WC? Ja, zelfs die is aanwezig, maar dan wel een authentiek Zweeds model.
Eten koken? Nou dat is nu juist de charme van deze camping, vuurplaatsen genoeg, houtstapel vooraan bij de receptie en zagen en hakken maar! Dé ontmoetingsplaats bleek achteraf, waar men andere campeurs leerde kennen.
Sauna? Ja, een houtgestookte! Leuk hè? Ook hiervoor zelf hout hakken en dan de sauna in!
Opslag? Ja hoor, ook, een uitgegraven grot onder de grond, zoals je ze wel vaker ziet in Zweden.
‘Dus… er is van alles, maar er is eigenlijk ook helemaal niets?’
‘Yep!’
We hadden de eerste keer voor 1 week geboekt en we bleven er 4. Ik moet wel een waarschuwing meegeven, terug in de bewoonde wereld kan behoorlijk confronterend zijn.
Inmiddels komen we er al vele jaren, het is er thuiskomen op Hätteboda Vildmarkscamping in Urshult (vlakbij Tingsryd). Iedere keer weer. En voor de diehards is het ook mogelijk om er in de winter te camperen! IJsvissen en vanuit de sauna zó het ijskoude water in! Wat wil je nog meer?
Er zijn maar een paar redenen voor mij om van de camping af te gaan, de dagelijkse boodschappen, authentieke markten en de omgeving verkennen. Tijdens deze uitstapjes ben ik dan wel op zoek naar bijzondere spulletjes of winkeltjes. In de wat grotere steden kwam ik een winkel tegen in kinderkleding met aparte, vrolijke maar vooral kwalitatief goede waar. En een enorm pluspunt waar ik altijd op let: gecertificeerd door verschillende organisaties die erop toezien dat alles fair, eerlijk, milieuvriendelijk en vaak ook biologisch wordt geproduceerd. Inmiddels is deze keten ook in Nederland vertegenwoordigd, met drie fysieke winkels én een Homeparty concept. De winkel heet Polarn o. Pyret en ben je geïnteresseerd in een leuke, gezellige avond waarbij je kennis maakt met dit prachtige merk, mail mij dan alsjeblieft! Het kon natuurlijk niet uitblijven dat ik, eenmaal thuis, ver weg van het prachtige Zweden, een stukje Zweedse kwaliteit aan de man/vrouw wil gaan brengen!
