In april 2025 zijn we naar Svaneholms Borgruin geweest. De ruïnes van kasteel Svaneholm in de gemeente Mjölby liggen op een landtong in het Kilarpesjön-meer. De overblijfselen van een 14e-eeuws kasteel bevinden zich in een schapenweidegebied op het terrein van de boerderij Borg. In de middeleeuwen was de plek waar het kasteel stond een eilandje, omgeven door water en moerassen. Het kasteel speelde een rol in de machtsstrijd in Zweden in de jaren 1360.
De kasteelruïnes bestaan uit de overblijfselen van een centrale toren met omringende muren, evenals een gracht en wallen. De locatie op het voormalige eilandje is strategisch en de bescherming van het kasteel werd verder versterkt met paalwallen aan de zeezijde. De ronde toren is gebouwd van grijze steen en de muren aan de onderkant zijn tot wel vijf meter dik. Tegenwoordig is de toren ongeveer tien meter hoog. Men weet niet hoe hoog hij ooit was, maar er wordt aangenomen dat hij meer verdiepingen had dan nu te zien is. Hij werd gebouwd om een belegering te weerstaan.
In het midden van de 14e eeuw werd de macht van koning Magnus Eriksson zowel door de Zweedse adel als door leden van zijn eigen familie in twijfel getrokken. In deze situatie liet de koning het sterke fort Svaneholm bouwen aan het Kilarpesjön-meer. In 1363 wendden de Zweedse edelen zich tot Albrecht de Grote van Mecklenburg en boden de Zweedse kroon aan zijn zoon Albrecht aan. Het jaar daarop werd hij tot koning gekozen en in hetzelfde jaar werd het kasteel ingenomen door Albrechts Duitse soldaten. De nieuwe koning zelf merkte op dat het kasteel zonder veel moeite ingenomen kon worden. Waarschijnlijk is het na deze gebeurtenis dat het kasteel ook wel Kasteel Garpe wordt genoemd. Garp was een veelvoorkomende naam voor Duitsers in de Middeleeuwen. Na deze gebeurtenis lijkt het kasteel geen functie meer te hebben gehad en raakte het in verval. (Bron: Lansstyrelsen).
Op de Tadigut website is een uitgebreid verslag te lezen over Svaneholms Borgruin. Mijn verslag is wat korter. Er zijn twee mogelijkheden om de ruïne te bezoeken. Natuurlijk hadden wij weer de verkeerde mogelijkheid gekozen. We zijn via de ingang van de Borg boerderij gegaan en hebben de auto ergens langs de weg naar het weiland geparkeerd. We vonden het al een vreemde plek maar het zal wel zo horen. We kwamen op een gegeven moment een parkeerplaats tegen met een informatiebord maar hadden geen idee waarom de parkeerplaats op die plek aangelegd was. Na het bezoek reden we terug naar het huisje en kwamen ineens een andere route naar Svaneholms Borgruin tegen. Even gekeken bij die afslag en daar kwam je op de parkeerplaats terecht. Veel gemakkelijker en eigenlijk de bedoeling in plaats van op het land van de boerderij te staan. We zijn dus begonnen op boerderij Borg en zijn de weg afgelopen waar je niet door mocht met een auto.
Ingang boerderij Borg.
Dit is de officiële parkeerplaats.
Met een informatiebord.
De ruïne.
De toren.
De toren.
En weer terug naar de auto.
Deze afslag zagen we later.
Een geweldige plek voor een ruïne en op het moment dat we er waren een mooie lage zon. Hieronder een video over Svaneholms Borgruin:
Jaren ’30, Denemarken. De jonge Maren wordt door de overheid als
losbandig en ongemanierd gezien. Uit angst dat haar gedrag anderen zal
beïnvloeden, wordt ze naar een vrouweninstelling op het eilandje Sprogø
gestuurd. Daar leert ze zich als een deftige dame te gedragen. Haar
kamer deelt ze met Sørine, die reeds in het keurslijf is geperst. Maar
Maren is niet van plan zich aan de regels te houden met alle gevolgen
van dien.
De film:
In 2021 zijn we in Denemarken op het eiland Livø geweest. Een reactie van Hej Tjorven op de Livø blogpost was een link naar de film Ustyrlig. In de blogpost over Livø had ik het ook over het eiland Sprogø. Livø en Sprogø waren onderdeel van het Keller instituut. Op Livø zaten de mannen en op Sprogø zaten de vrouwen. De film op Canal+ bekeken en begint in Kopenhagen 1933 met Maren die samen met haar vriendin danst, drinkt en seks heeft. Dat wordt niet gewaardeerd in de armzalige buurt waar ze woont. Ze werkt als naaister maar wordt ontslagen. Ze woont bij haar alleenstaande moeder die de grootste moeite heeft om rond te komen. Op een gegeven moment komt de kinderbescherming bij het gezin langs en Maren wordt onder toezicht van de kinderbescherming uit huis geplaatst maar is onhandelbaar. Ze wordt door de arts Hans Otto Wildenskov die hoofdarts is van het Keller Instituut, behandeld en via een IQ test wordt Maren als zwakzinnig vastgesteld en naar het eiland Sprogø gestuurd.Op Sprogø komt Maren erachter dat ze haar levenslustigheid definitief vaarwel kan zeggen. Toch gaat ze daar niet in mee en ze moet regelmatig in de betænkningsrummet (bedenkruimte) verblijven. De betænkningsrummet is een ruimte waar de jonge vrouwen verblijven als ze iets fouts hebben gedaan. Een soort isoleercel en als de vrouwen oncontroleerbaar waren dan werden ze vastgebonden op een bed. Maren zit in het groepje van Sørine, Elise en Karla. Sørine is de baas van het groepje en een voorbeeld van directrice Frida Nielsen. Waarom Sørine zo doet kom je halverwege in de film achter.
Conclusie:
Ten eerste Willy van Hej Tjorven nog bedankt voor de tip. De film duurt ruim twee uur en laat in die tijd alles zien wat er op Sprogø gebeurde en waarom het instituut bestond op Sprogø. Het is een deprimerend verhaal over een periode die niet positief is voor Denemarken. Sprogø is het eiland die sinds 1998 onderdeel is van de Grote Belt brug. Elke keer als je via de Grote Beltbrug gaat, kom je langs Sprogø en komt de geschiedenis van de vrouwen weer naar boven. Na het zien van de film gaat dit bij mij nooit meer weg. Een erg goede film.
In dit interview met regisseur Malou Reymann is te lezen dat de film is gebaseerd op echte gebeurtenissen. Het eerste wat Malou deed toen ze erachter kwam dat ze een film wilde maken over de vrouwen op Sprogø, was naar de bibliotheek gaan en het boek Letfærdig og løsagtig van Birgit Kirkebæk lenen. Het boek is een sociaal-pedagogische analyse van de medische dossiers van de eerste 18 vrouwen die op Sprogø werden geplaatst. Een uitgebreide recensie van het boek is hier te lezen. De gebouwen op Sprogø bestaan nog steeds en als onderdeel van haar onderzoek voor de film heeft Malou het voormalige vrouwenhuis twee keer bezocht. De plek is gerenoveerd en de meeste kamers zien er nu uit als saaie vergaderzalen, maar één kamer is nog steeds zoals toen: de betænkningsrummet. Het is een kleine ruimte van ongeveer twee bij twee meter – een cel waarin de vrouwen werden opgesloten als ze zich niet ‘behoorlijk’ hadden gedragen. Ze werden vaak dagenlang opgesloten en mochten er pas weer uit als ze berouw toonden. Toen Malou in de betænkningsrummet stond, werd het allemaal heel reëel voor haar. Toen ze de krassen op de muur van de kleine cel zag, was het alsof ze de jonge vrouwen kon voelen – en ze wist dat ze hun verhaal moest vertellen. Haar verhaal komt erg goed overeen met de werkelijkheid. Ze heeft alleen de vuurtoren niet meegenomen in haar verhaal. Naast de bewoners die verbonden waren aan het vrouwenhuis, woonden er permanent drie gezinnen van de vuurtorendienst op het eiland: onder andere het gezin van de vuurtorenwachter en het gezin van de vuurtorenassistent. Zij woonden op de heuvel bij de vuurtoren. Hoofdarts Wildenskov en eerste directrice Frida Nielsen hebben in het echt bestaan. Er werden films afgespeeld in een soort van bioscoop. In de film zelf wordt de film Skaf och Sensationvertoond met Marguerite Viby in de hoofdrol. In dit document van het Dansk Forsorgshistorisk museum zijn foto's uit die tijd te zien en is te lezen hoe het er toen aan toe ging en dit klopt aardig met de film. Voormalig inwoonster Karoline Olsen geeft in dit artikel ook aan dat ze in de film veel van haarzelf herkent. Ze is trouwens recent op 95-jarige leeftijd overleden.
De film is niet opgenomen op Sprogø zelf. De meeste scènes werden gefilmd in en rond het hoofdgebouw van Malergården en in het Anneberg Kulturpark met de karakteristieke, historische gebouwen.
Meer informatie over de film en Sprogø is te vinden op:
In het laatste Sprogø-pigen artikel staat de Groenland spiraal-campagne vermeld. Wat meer informatie over de spiraal-campagne gezocht en het blijkt dat de Denen in het geheim spiraaltjes plaatsen bij kinderen en jonge vrouwen uit Groenland tussen 1960 en 1991 om de Groenlandse bevolking niet teveel te laten groeien. In het Sprogø-pigen artikel zouden er tot 2013 spiraaltjes ingebracht zijn. In dit artikel van de NOS is hier ook wat over te lezen maar niet tot 2013. Heel apart dat Denemarken jonge losbandige vrouwen vast heeft gezet en via een wet de jonge vrouwen kon steriliseren. In de periode dat het Keller instituut in de jaren zestig is gestopt, is Denemarken begonnen met de spiraal-campagne en hebben ze zo'n 4500 Groenlandse meisjes en vrouwen voorzien van een spiraaltje in de jaren zestig t/m 1991. In 2014 stond in deze blogpost over het boek van Stine Jensen - Licht op het noorden ook al iets over het racisme in Denemarken ten opzichte van Groenland. Onvoorstelbaar dit soort praktijken. Meer informatie over het spiraalschandaal is te vinden op:
In april 2025 hebben we de Göstrings urskog wandeling gedaan. Deze wandeling via de Alltrails app gevonden. Het oerbos van Göstrings is een natuurreservaat in de gemeente Boxholm in de provincie Östergötland. Het gebied is sinds 2009 beschermd en heeft een oppervlakte van 39 hectare. Het reservaat bestaat uit een oud gemengd naaldbos. In het oudste deel van het bos groeien sparren en dennen die wel 400 jaar oud kunnen worden. We hebben wel vaker in een oerbos gelopen en dat geeft wel een speciaal gevoel om door zo'n oud bos te lopen.
